Къол копчеклерининъ инкишаф тарихы .
Эл копчеклери ильк кере къадимий Къытайда ве къадимий Юнанстанда ве Римде пейда олдылар, о вакъыт адамлар сув дегирменлери, ель дегирменлери киби техниканы айдамакъ ичюн агъач я да демир эль копчеклерини къуллана эдилер.
Орта асырларда механик технологияларнынъ инкишафынен адамлар эль копчеклерини къулланып, чешит механик алетлерни, меселя, токъумаджылыкъ, басма машина, саат ве саатларны идаре этмеге башладылар.
Санаий инкъиляп девринде Був двигатели ве ички якъув двигатели киби янъы кучь менбалары пейда олгъан сонъ, адамлар чешит кучь машиналарыны, меселя, котёл, автомобиль, самолёт ве иляхре идаре этмек ичюн эль копчеклерини къулланмагъа башладылар.
Земаневий девирде электрон ве компьютер технологиялары инкишаф этсе, адамлар телевизорлар, компьютерлер, ЧПУ станоклары ве иляхре киби чешит электрон ве ЧПУ донатмаларыны идаре этмек ичюн эль копчеклерини къулланмагъа башладылар.
Къол копчегининъ дизайн принципи .
Эл копчеги — кучь я да ер денъиштирювни чыкъармакъ ичюн рычаг принципини къуллангъан, чыкъыш кучюнинъ я да ер денъиштирювининъ буюклигини ве ёнелишини эль копчегининъ радиусы ве айланув кошеси боюнджа бельгилеген алеттир. Вал я да шпиндельни идаре этильген я да ерлештирильген компонентлерге багъла ве идаре я да ерлештирюв макъсадына иришмек ичюн вал я да шпиндельнинъ айланувыны эль копчегининъ айланувындан кечир. Эл копчеклери, адет узьре, операторгъа эль копчегининъ статусыны ве параметрлерини тутмакъ, айландырмакъ ве окъумакъ ичюн, туткъыч, таразы ве косьтергич киби ярдымджы компонентлернен донатылгъан.
Уйгъун эль копчеклерини лейхалаштыргъанда ве озь истегинъизге коре уйдургъанда, адет узьре, бойле вазиетлер козь огюне алына:
1. Механик принцип: Механик принциплерге коре, эль копчегининъ колеми, шекили ве материалы къулланыджынынъ къуветине даянып, механик алетнинъ айланувыны идаре этмек керек.
2. Эргономика принциплери: эль копчегининъ колеми ве шекили къулланыджынынъ элининъ колемини ве тутув кучюни козь огюне алмакъ керек, бунынъ ичюн къулланув къолайлыгъы ве къолайлыгъы юксельтиле.
3. Маддий илимнинъ принциплери: эль копчеклери ичюн къулланылгъан материаллар къатты олмакъ, ёргъунлыкъкъа даянмакъ кереклер, келишкен материаллар исе таймагъа къаршы турмакъ, токътавгъа къаршы турмакъ ве коррозиягъа къаршы турмакъ киби къошма хусусиетлерни темин эте билелер.
4. Юзьни ишлемек принципи: эль копчегининъ сюртюв ве таймагъа къаршы хусусиетлерини яхшылаштырмакъ ичюн, юзюни кумюшлендирмек, юзюни хромламакъ, юзюни оксидлемек киби чешит тюрлю юзюни ишлемек усуллары сыкъ къулланыла.
5. Процесс технологиясы: эль копчеклерини чыкъаргъанда да чешит процесс технологияларыны козь огюне алмакъ керек, меселя, токарь, фрезерлев, бургъулав, иссилик ишлемеси ве иляхре.
Бу принциплерни ве усулларны бирлештирмекнен, конструкторлар механик алетлер ичюн энъ келишкен эль копчеги конструкторлыкъ схемасыны ишлеп чыкъа билелер.
Къол копчеклери Къулланув сценарийи .
Къол копчеклери эльнен идаре этмек я да ерлештирмекни талап этмек ичюн чешит механик системалар ичюн къулланыла биле, меселя:
Машина къуруджылыгъында эль копчеклери ярдымынен станокнынъ беслев сурьатыны, кесюв теренлигини, алетнинъ ерлешювини ве дигер параметрлерини низамламакъ мумкюн, бойлеликнен, догъру ишлевге иришмек мумкюн.
Завод къуруджылыгъында эль копчеклери иле сув акъымы, басым, арарет ве иляхре идаре этмек ичюн клапан, къапу, аммортизатор киби донатмаларны денъиштирмек я да ерлештирмек мумкюн.
Метрологияда эль копчеги ярдымынен догъру ольчюге иришмек ичюн алетнинъ шкаласыны, косьтергичини, окъувыны ве иляхре ерлештирмек мумкюн.
Тиббий технологияда эль копчеклери ярдымынен хастанынъ ве тедавийлевнинъ чешит ихтияджларыны къаршыламакъ ичюн тиббий донатмаларнынъ юксеклигини, кошесини, ерлешювини ве иляхре низамламакъ мумкюн.
Сахна къуруджылыгъында эль копчеги ярдымынен Сахна ярыгъы, сес, перде ве дигер донатмаларны чешит сана эффектлерини яратмакъ ичюн ерлештирмек мумкюн.
Оптикада эль копчеги ярдымынен микроскоп, телескоп, фотоаппарат киби донатмаларнынъ фокус узакълыгъыны, буюклештирювини ве фокусланувыны низамламакъ мумкюн, бойлеликнен, ачыкъ козетюв ве левха чыкъарувгъа иришмек мумкюн.
Тиббий къулланув ичюн эль копчеги процесс технологиясы:Дёгюв, ишлев, маден ишлев, листлерни букюв, юзюни ишлев, иссиликнен ишлев, шлифовка, фрезерлев, теллернинъ ЭДМ, сызыкълы кесюв ве иляхре.
Донатма:ЧПУ иле ишлев меркези, Умумий фрезерлер, Умумий токарь станоклары, Перфораторлар, Польша станоклары.
